ERP alanında sık kullanılan kavramları sade tanımlarla bir araya getirdik. Her terim tek başına okunabilir; ilgili olanlar Qera modül sayfalarına bağlanır.
ERP, bir işletmenin finans, üretim, satın alma, stok, satış ve insan kaynakları gibi temel süreçlerini tek bir veri tabanında ve ortak bir yazılımda birleştiren kurumsal yazılımdır. Amaç, departmanların ayrı ayrı tuttuğu tabloları ortadan kaldırıp herkesin aynı veriyle çalışmasını sağlamaktır.
Bulut ERP, yazılımın işletmenin kendi sunucusuna kurulmadığı, sağlayıcının veri merkezinde çalıştığı ve internet üzerinden tarayıcıyla kullanıldığı ERP modelidir. Sunucu, yedekleme ve güncelleme işlerini sağlayıcı üstlenir; işletme donanım yatırımı yapmaz ve sisteme her yerden erişir. Şirket içi (on-premise) kurulumda ise yazılım işletmenin kendi sunucularında çalışır ve bakımını işletme yürütür.
POC, bir yazılımın işletmenin kendi verisi ve süreçleriyle çalışıp çalışmadığını satın alma kararından önce sınamak için yapılan deneme çalışmasıdır. Hazır örnek veriyle yapılan demodan farkı, işletmenin kendi ürün, müşteri ve sipariş kayıtlarının kullanılmasıdır. Qera demoyu bu yöntemle yapar: sistemi işletmenin verileriyle kurar ve çalışırken gösterir.
MRP, üretim planı ve satış tahminlerinden yola çıkarak hangi hammadde ve yarı mamulün, ne miktarda ve ne zaman gerektiğini hesaplayan yöntemdir. Reçeteler, mevcut stok ve tedarik süreleri dikkate alınarak satın alma ve üretim emirleri önerir.
S&OP, talep tahmini ile üretim, stok ve tedarik kapasitesini düzenli aralıklarla dengeleyen orta vadeli planlama sürecidir. Satış, finans ve operasyon ekiplerini ortak bir planda buluşturarak arz-talep dengesizliklerini önceden görmeyi amaçlar.
Ürün ağacı (üretim reçetesi), bir mamulün üretilmesi için gereken hammadde, yarı mamul ve ambalajın miktarları ve fire oranlarıyla birlikte kademeli olarak listelendiği kayıttır. İngilizce kısaltması BOM olarak kullanılır. Üretim planlama, maliyetleme ve MRP hesaplamalarının temel girdisidir.
Ana veri, işletmenin her işlemde yeniden kullandığı sabit tanımlardır: stok kartları, cari kartlar, hesap planı, ürün ağaçları ve fiyat listeleri. Sipariş, fatura ve üretim kayıtları bu tanımlara dayandığı için ana verideki bir hata bütün raporlara yansır; bu nedenle yeni kart açılışı çoğu işletmede onaya bağlanır.
Stok kartı, bir malzemenin ya da ürünün kodu, adı, birimi, türü (hammadde, yarı mamul, mamul, ticari mal, sarf malzemesi) ve muhasebe bağlantısı gibi bilgilerinin tutulduğu ana kayıttır. Alış, satış, üretim ve sayım hareketleri bu karta işlenir.
Uyum ve boşluk analizi, işletmenin mevcut iş yapış biçimi ile ERP yazılımının standart süreçlerinin karşılaştırılmasıdır. Standart akışın karşıladığı işler uyum, karşılamadığı işler boşluk olarak ayrılır; her boşluk için sürecin mi değişeceğine yoksa yazılımın mı özelleştirileceğine karar verilir.
Kavramsal tasarım belgesi, bir ERP projesinde şirket süreçlerinin, yetki matrislerinin ve veri akışlarının yazılım üzerinde nasıl kurulacağını anlatan belgedir. Uyum ve boşluk analizinden sonra hazırlanır ve kurulumun neye göre yapılacağını gösterir.
Canlıya geçiş, eski sistemin bırakılıp günlük işlerin yeni ERP üzerinde yürütülmeye başlanmasıdır. Bütün modüller aynı gün açılabilir ya da aşamalı geçişle önce temel modüller, ardından diğerleri devreye alınır.
MES, üretimin sahadaki gerçekleşmesini anlık olarak izleyen ve yöneten sistemdir. İş emirleri, makine durumları, duruşlar ve üretilen miktarlar gibi verileri toplayarak planlanan üretim ile fiili üretim arasındaki farkı gösterir.
OEE, bir makine veya hattın ne kadar verimli kullanıldığını ölçen göstergedir ve kullanılabilirlik, performans ile kalite olmak üzere üç bileşenin çarpımından oluşur. Duruşların, yavaşlamaların ve hatalı üretimin etkisini tek bir oranda özetler.
WMS, deponun içindeki mal kabul, yerleştirme, toplama, sayım ve sevkiyat süreçlerini yöneten sistemdir. Raf adresleri, lot ve seri takibi ile el terminali entegrasyonu sayesinde stok doğruluğunu ve depo verimliliğini artırmayı hedefler.
Lot izlenebilirliği, bir ürün partisinin hammaddesinden sevkiyatına kadar her aşamasının kayıt altına alınarak ileri ve geri yönde takip edilebilmesidir. Gıda, ilaç ve kimya gibi sektörlerde kalite, geri çağırma ve mevzuat uyumu için büyük önem taşır.
EAM, makine, tesis ve ekipman gibi fiziksel varlıkların tüm yaşam döngüsünü, bakım planlamasını, arıza kayıtlarını ve maliyetlerini yöneten yaklaşımdır. Planlı ve kestirimci bakım ile beklenmeyen duruşları azaltmayı ve varlık ömrünü uzatmayı amaçlar.
İş emri, belirli bir üründen belirli bir miktarın hangi rotada ve hangi tarihlerde üretileceğini gösteren üretim talimatıdır. Malzeme çıkışları, işçilik ve üretilen miktar bu emre işlenir; böylece planlanan ile gerçekleşen karşılaştırılır.
Rota, bir ürünün üretiminde hangi operasyonların hangi sırayla, hangi iş merkezinde ve ne kadar hazırlık ve işlem süresiyle yapılacağını gösteren operasyon dizisidir. İş merkezi (istasyon), bu operasyonların yapıldığı makine, hat ya da tezgâh grubudur.
Çizelgeleme, iş emirlerinin iş merkezlerinin kapasitesine göre takvime yerleştirilmesidir. Geriye doğru çizelgelemede teslim tarihinden başlanarak en geç başlama tarihi bulunur; ileriye doğru çizelgelemede bugünden başlanarak en erken bitiş tarihi hesaplanır.
Fason, üretimin bir operasyonunun işletme dışındaki bir atölyeye ya da firmaya (fasoncuya) yaptırılmasıdır. Malzeme fasoncuya sevk edilir, işlem görmüş ürün geri alınır; gönderilen malzemenin mülkiyeti işletmede kaldığı için stoğu ayrı izlenir.
Fire, üretim, depolama ya da taşıma sırasında oluşan malzeme kaybıdır. Ürün ağacında oran olarak tanımlanır; gerçekleşen fire bu oranla karşılaştırılarak maliyete yansıtılır.
Duruş, bir makinenin ya da hattın üretim yapması gerekirken çalışmadığı süredir. Arıza, hazırlık ya da malzeme bekleme gibi nedeniyle birlikte kaydedilir ve OEE hesabında kullanılabilirlik oranını düşürür.
Sahadan veri toplama, üretilen miktarın, duruşların ve operatör sürelerinin üretim hattındaki ekranlar, el terminalleri ya da makine sensörleri aracılığıyla anında kaydedilmesidir. Kâğıt formların sonradan sisteme girilmesinin yerini alır.
Adresli depo, deponun koridor, raf, kat ve göz olarak kodlandığı ve her ürünün hangi adreste durduğunun sistemde tutulduğu depo düzenidir. Yerleştirme ve toplama işlemleri bu adreslere göre yapılır.
Serbest stok, kullanıma ve satışa açık olan stoktur. Karantina stok kalite kontrol sonucunu bekleyen, bloke stok ise hasar ya da iade gibi bir nedenle kullanımı engellenen stoktur. Bu ayrım, uygun olmayan malın üretime ya da sevkiyata girmesini önler.
Döngüsel sayım, depo çalışmaya devam ederken stok gruplarının dönüşümlü olarak düzenli sayılmasıdır. Sayılan miktar ile kayıtlı miktar arasındaki fark, sayım farkı fişiyle stoğa işlenir.
Stok tahsisi, gelen bir sipariş için depodaki serbest stoğun ya da yoldaki ve üretimdeki miktarın o siparişe ayrılmasıdır. Ayrılan miktar başka bir siparişe verilemez.
3'lü eşleştirme, bir tedarikçi faturasının ödenmeden önce satın alma siparişi ve mal kabul (irsaliye) belgeleriyle karşılaştırılmasıdır. Miktar ve tutar bu üç belge arasında uyuştuğunda fatura onaylanır; bu kontrol hatalı ve yetkisiz ödemeleri önlemeye yardımcı olur.
Teklif toplama, bir alıcının belirli mal veya hizmet için birden fazla tedarikçiden fiyat ve şart teklifi istemesidir. Gelen teklifler fiyat, teslim süresi ve vade açısından karşılaştırma cetvelinde yan yana değerlendirilir. İngilizce kısaltması RFQ olarak kullanılır.
SRM, tedarikçilerle ilişkilerin, yani değerlendirme, sipariş, mutabakat ve performans takibinin düzenli biçimde yönetilmesidir. Genellikle tedarikçilerin sipariş ve fatura süreçlerine doğrudan katıldığı bir portal ile desteklenir.
Konsinye, malın mülkiyetinin satıcıda kalarak alıcının deposunda veya rafında bulundurulduğu, yalnızca kullanıldığında ya da satıldığında faturalandığı bir tedarik modelidir. Hem stok maliyetini hem de satış riskini taraflar arasında farklı dağıtır.
Satın alma talebi, bir ihtiyaç için sistemin ya da kullanıcının oluşturduğu şirket içi talep belgesidir. Onaylandıktan sonra teklif toplama ve sipariş adımlarına geçilir.
Bakiye sipariş, parça parça teslim edilen bir siparişin henüz teslim alınmamış kalan miktarıdır. Kalan miktarın ve gecikmenin izlenmesi tedarik planlamasının temel girdilerindendir.
Tedarikçi performans puanlama, tedarikçilerin teslimat zamanlaması, kalite uygunsuzluğu ve fiyat istikrarı gibi ölçütlere göre düzenli olarak derecelendirilmesidir.
Cari hesap, bir işletmenin müşteri veya tedarikçi gibi bir tarafla arasındaki borç ve alacak hareketlerinin sürekli olarak izlendiği hesaptır. Bakiyesi, tarafın o anki net borçlu veya alacaklı durumunu gösterir.
Konsolidasyon, bir holding veya grup içindeki birden fazla şirketin mali tablolarının, grup içi işlemler elimine edilerek tek tablo halinde birleştirilmesidir. Amaç, grubun gerçek finansal durumunu tek tabloda göstermektir.
Amortisman, bir sabit kıymetin ediniminden kaynaklanan maliyetin, faydalı ömrü boyunca gider olarak dağıtılmasıdır. Böylece varlığın değer kaybı, ait olduğu dönemlerin mali tablolarına yansıtılır.
KDV, mal ve hizmetlerin üretiminden tüketimine kadar her aşamada eklenen değer üzerinden alınan dolaylı bir vergidir. İşletmeler hesapladıkları KDV ile indirilecek KDV arasındaki farkı dönemsel beyanname ile vergi idaresine bildirir.
UFRS (uluslararası adıyla IFRS), finansal tabloların hazırlanması ve sunulması için uluslararası kabul gören standartlar bütünüdür. Amaç, farklı ülkelerdeki işletmelerin mali tablolarının karşılaştırılabilir ve şeffaf olmasını sağlamaktır.
Hesap planı, işletmenin muhasebe kayıtlarında kullandığı hesapların kodlu listesidir. Türkiye’de Tekdüzen Hesap Planı esas alınır; ana hesaplar muavin ve alt muavin hesaplara bölünerek ayrıntılandırılır.
Masraf merkezi, giderlerin departman, şube ya da proje gibi birimlere göre izlenmesini sağlayan muhasebe kırılımıdır. Gelirler de aynı kırılımda izlendiğinde kâr merkezi adını alır; böylece her birimin kâr ve zararı ayrı görülür.
Mizan, belirli bir tarihte bütün hesapların borç ve alacak toplamlarını ve bakiyelerini gösteren çizelgedir. Kayıtların dengede olup olmadığını denetlemek ve mali tabloları hazırlamak için kullanılır.
Yevmiye defteri, muhasebe fişlerinin tarih sırasıyla yazıldığı defterdir. Defter-i kebir (büyük defter), aynı kayıtları hesap hesap gruplandırarak gösterir.
Entegrasyon havuzu, fatura, irsaliye, kasa, banka ve bordro gibi hareketlerin muhasebe fişine dönüşmeden önce toplandığı ve kontrol edildiği ara alandır. Onaylanan hareketler yevmiye fişine dönüştürülür.
Cari hesap mutabakatı, işletmenin müşteri ve tedarikçileriyle karşılıklı borç ve alacak bakiyelerini karşılaştırıp teyit etmesidir. Türkiye’de Ba ve Bs formlarıyla bildirilen alış ve satışların karşı tarafın bildirimiyle tutması gerektiği için mutabakat dönemsel olarak yapılır.
Yaşlandırma, müşteri ve tedarikçi bakiyelerinin vadesi geçen gün sayısına göre gruplandırılmasıdır. Hangi alacağın ne kadar geciktiği görülür ve nakit akışı riski buna göre değerlendirilir.
Kur farkı, dövizli bir alacağın ya da borcun kayda alındığı tarihteki kur ile ödeme ya da değerleme tarihindeki kur arasındaki farktan doğan tutardır. Lehe olan fark gelir, aleyhe olan fark gider olarak kaydedilir.
Reeskont, vadesi gelmemiş alacak ve borç senetlerinin dönem sonunda bilanço günündeki değerine indirgenmesidir. Vadeye kadar olan sürenin faizi hesaplanarak senedin tutarından ayrılır.
Sabit kıymet, işletmenin bir yıldan uzun süre kullanmak üzere edindiği makine, taşıt, demirbaş ve benzeri varlıklardır. Satın almadan hurdaya ayrılana kadar izlenir ve değeri amortisman yoluyla gider yazılır.
e-Fatura, kâğıt faturayla aynı hukuki niteliğe sahip, elektronik ortamda düzenlenen ve belirlenen standartlara göre saklanan faturadır. Genellikle kayıtlı kullanıcılar arasında resmî bir sistem üzerinden iletilir ve elle veri girişini azaltır.
e-İrsaliye, malın sevki sırasında düzenlenen kâğıt sevk irsaliyesinin elektronik karşılığıdır. Sevkiyatın elektronik ortamda belgelenmesini ve takip edilmesini sağlayarak lojistik süreçlerini dijitalleştirir.
e-Defter, yevmiye defteri ve defter-i kebir gibi yasal muhasebe defterlerinin belirlenen elektronik formatta tutulması, beratlarının Gelir İdaresi Başkanlığı sistemine yüklenmesi ve saklanmasıdır. Kâğıt defter basımı ve tasdik süreçlerini elektronik ortama taşır.
CBAM (Türkçe karşılığıyla SKDM), Avrupa Birliği’ne ithal edilen belirli ürünlerin üretiminde ortaya çıkan karbon emisyonlarının raporlanmasını ve fiyatlandırılmasını öngören bir düzenlemedir. İhracatçı işletmeler için ürün bazında karbon ayak izinin hesaplanmasını ve belgelenmesini gerektirir.
KVKK, Türkiye’de kişisel verilerin işlenmesine, saklanmasına ve aktarılmasına ilişkin kuralları belirleyen kanundur. İşletmelere veri güvenliği, aydınlatma ve ilgili kişilerin haklarına saygı konusunda yükümlülükler getirir.
GDPR, Avrupa Birliği’nin kişisel verilerin korunmasına ilişkin tüzüğüdür. AB’deki kişilerin verilerini işleyen kuruluşlar için coğrafi konumdan bağımsız olarak şeffaflık, rıza ve veri güvenliği gibi yükümlülükler tanımlar.
e-Arşiv Fatura, e-Fatura sistemine kayıtlı olmayan alıcılara ve son tüketicilere elektronik olarak düzenlenen faturadır. Düzenleyen işletme faturayı elektronik ortamda saklar ve alıcıya kâğıt ya da elektronik olarak iletir.
Berat, e-Defterin belirli bir döneme ait özet bilgilerini içeren ve Gelir İdaresi Başkanlığı onayını taşıyan elektronik dosyadır. Defterlerin yasal geçerliliği için beratların süresinde yüklenmesi gerekir.
Tevkifat, KDV’nin bir kısmının satıcı yerine alıcı tarafından vergi dairesine ödenmesidir. Mevzuatla belirlenen işlemlerde uygulanır ve faturada tevkifat oranı ayrıca gösterilir.
CRM, bir işletmenin aday ve mevcut müşterileriyle ilişkilerini, iletişim geçmişini, fırsatları ve satış sürecini tek yerde yöneten yaklaşımdır. Satış, pazarlama ve servis ekiplerinin aynı müşteri bilgisine bakmasını sağlar.
BPM, bir kurumdaki iş süreçlerinin tasarlanması, otomatikleştirilmesi ve sürekli iyileştirilmesi yaklaşımıdır. Onay akışları ve görev atamaları gibi adımları kurallara bağlayarak süreçlerin tutarlı ve izlenebilir biçimde işlemesini hedefler.
SLA, bir hizmet sağlayıcı ile müşteri arasında, sunulacak hizmetin kalite ve performans seviyelerini (örneğin yanıt veya çözüm süreleri) tanımlayan anlaşmadır. Beklentileri ölçülebilir hedeflere bağlayarak iki taraf için de referans oluşturur.
Aday müşteri, henüz satış yapılmamış ama satış potansiyeli taşıyan kişi ya da kurumdur. Görüşme somut bir ihtiyaca dönüştüğünde fırsat olarak kaydedilir ve teklif öncesi, teknik değerlendirme, pazarlık ve kapanış gibi aşamalarla izlenir.
İskonto, liste fiyatı üzerinden yapılan indirimdir. Müşteri sınıfına, ürün grubuna ya da ödeme vadesine göre tanımlanır; kademeli iskontoda oranlar art arda uygulanır.
Kredi limiti, bir müşteriye açık hesapla satılabilecek en yüksek tutardır. Risk kontrolünde müşterinin açık bakiyesi, vadesi gelmemiş çek ve senetleri ile alınan teminatlar birlikte değerlendirilir; limit aşıldığında yeni sipariş onaya düşer ya da durdurulur.
Çeki listesi, bir sevkiyattaki kolilerin, paletlerin ya da konteynerlerin içeriğini, adetlerini ve ağırlıklarını gösteren sevk belgesidir. İhracatta gümrük işlemleri için faturayla birlikte düzenlenir.
Fiyat farkı faturası, daha önce faturalanmış bir satışın fiyatında sonradan oluşan artış ya da azalış için düzenlenen faturadır. Kur, hammadde fiyatı ya da sözleşme koşulundaki değişiklikler bu farkı doğurabilir.
İş zekası, ham işletme verisini gösterge panoları, raporlar ve analizler aracılığıyla karar almayı destekleyen bilgiye dönüştüren yaklaşımdır. Dağınık verileri görselleştirerek eğilimlerin ve sapmaların hızla fark edilmesini sağlar.
Low-code, uygulamaların büyük ölçüde görsel araçlar ve hazır bileşenlerle, en az miktarda elle kod yazılarak geliştirilmesini sağlayan yaklaşımdır. İş ihtiyaçlarına göre form, akış ve ekranların daha hızlı oluşturulmasını sağlar.
OCR, taranmış belge veya görüntülerdeki yazıların makine tarafından okunabilir metne dönüştürülmesini sağlayan teknolojidir. Fatura ve form gibi belgelerdeki verilerin otomatik olarak sistemlere aktarılmasında kullanılır.
API, iki yazılım sisteminin birbiriyle veri ve işlev paylaşmasını sağlayan tanımlı arayüzdür. Farklı uygulamalar bu arayüz üzerinden birbirine bağlanır ve otomatik bilgi alışverişi yapar.
SSO, kullanıcıların tek bir kimlik bilgisiyle birden fazla uygulamaya ayrı ayrı giriş yapmadan erişebilmesini sağlayan kimlik doğrulama yöntemidir. Kullanıcının işini kolaylaştırır, parola yönetimini tek merkezde toplar.
IoT, sensör ve cihazların internet üzerinden veri toplayıp paylaşmasını ifade eden teknoloji alanıdır. Üretimde makine ve saha verilerinin anlık olarak sistemlere aktarılmasıyla izleme ve otomasyon olanağı sağlar.
Puantaj, çalışanların bir dönemde kaç gün ve kaç saat çalıştığını, fazla mesaisini, izin ve devamsızlığını gösteren çizelgedir. Giriş ve çıkış verisi personel devam kontrol sisteminden (PDKS) alınır ve bordronun temelini oluşturur.
Bordro tahakkuku, çalışanın brüt ücretinden sigorta primi, gelir vergisi ve damga vergisi gibi yasal kesintilerin hesaplanarak net ücretin ve işveren maliyetinin belirlenmesidir.
Özlük, çalışanın kimlik, sözleşme, eğitim, izin ve sağlık raporu gibi bilgi ve belgelerinin tutulduğu personel dosyasıdır. İşveren bu dosyayı tutmakla yükümlüdür.